ინფორმაცია

გეოგრაფია – მსოფლიო პოლიტიკური რუკის ცვლილებები

პოლიტიკური რუკის ფორმირების ხუთი ეტაპი გამოიყოფა:

ფორმირების ეტაპიწამყვანი ქვეყნები
1. ძვ. პერიოდი – უძველესი დროიდან V საუკუნემდეძვ. ეგვიპტე, ძვ. საბერძნეთი, კართაგენი, ძვ. რომი
2. შუა საუკუნეები – V-XV საუკუნეებიბიზანტია, ინგლისი, კიევის რუსეთი, ესპანეთი, პორტუგალია
3. ახალი პერიოდი – XVI ს – 1914 წლამდეესპანეთი, დიდი ბრიტანეთი, საფრანგეთი, ნიდერლანდი
4. უახლესი – 1914 წლიდან 1990–იანებამდეაშშ, დიდი ბრიტანეთი, გერმანია, საფრანგეთი, სსრკ, იაპონია
5. თანამედროვე ეტაპი – 1990–იანებიდან დღემდეაშშ, გაერთიანებული სამეფო, რუსეთი, საფრანგეთი, გერმანია, ჩინეთი, იაპონია, ინდოეთი, ბრაზილია

დღევანდელ მსოფლიოში 200-ზე მეტი სახელმწიფო და ქვეყანაა. მათგან 194 სუვერენული

 სახელმწიფოა (ისეთი სახელმწიფო, რომელიც დამოუკიდებელია საერთაშორისო ურთიერთობებში და ახორციელებს უმაღლეს ხელისუფლებას საკუთარ ტერიტორიეზე), დანარჩენი კი დამოუკიდებელი ტერიტორიები. 1950 წელს 82 სუვერენული სახელმწიფო იყო, ხოლო XX საუკუნის დასაწყისში – 55.

 ძველი პერიოდი (უძველესი დროიდან V – საუკუნემდე      ) – ძირითადად  ემთხვევა

 მონათმფლობელურ ეპოქას. ამ დროს დაიწყო დედამიწაზე პირველი პოლიტიკური ერთეულების

 წარმოშობა.

შუა საუკუნეების ( V –XV სს პერიოდი– ამ ეპოქის ზესახელმწიფოები იყო: ბიზანტია, ესპანეთი, პორტუგალია, ინგლისი, კიევის რუსეთი, არაბეთის ხალიფატი და ა.შ.

ახალი პერიოდი – XV – 1914 წლამდე – იწყება დიდი გეოგრაფიული აღმოჩენებით და მთავრდება პირველი მსოფლიო ომის დაწყებით. ამ პერიოდში დაწინაურდნენ: ესპანეთი, პორტუგალია, დიდი ბრიტანეთი, საფრანგეთი, ჰოლანდია. ამ დროს შეიქმნა უზარმაზარი კოლონიური სახელმწიფოები, ჩამოყალიბდა საერთაშორისო სამეურნეო ურთიერთობები.

უახლესი პერიოდი – 1914 წლიდან – დღემდე – ეს პერიოდი უკავშირდება პირველი მსოფლიო ომის დაწყებას, მას მოსდევს სოციალისტური ბანაკის შექმნა, მეორე მსოფლიო ომი, ცივი ომი, კოლონიური იმპერიების მსხვრევა, საბჭოთა კავშირის დაშლა და ის ცვლილებები რომელიც 80-იანი წლებიდან დაიწყო და დღემდე გრძელდება.

პირველ მსოფლიო ომში ერთმანეთს დაუპირისპირდნენ „ანტანტის ქვეყნები’’ ინგლისი, საფრანგეთი და რუსეთი თავიანთი კოლონიური ტერიტორიებით და „სამთა კავშირი“ – ავსტრია-უნგრეთი, გერმანია და იტალია. ამ ომში ჩართული იყო მსოფლიოს 38 სახელმწიფო, მოსახლეობის 87%, ომი „ანტანტის“ გამარჯვებით დამთავრდა 1918 წელს, ომის შემდეგ შეიცვალა პოლიტიკური რუკა.

 დაიშალა   ავსტრია-უნგრეთი      ორ   სახელმწიფოდ,     შეიქმნა  ჩეხოსლოვაკია     და

 იუგოსლავია,   სადაც   შედიოდნენ:  სლოვენია,   ხორვატია,   ბოსნია-ჰერცოგოვინა,     მონტენეგრო,

 მაკედონია, სერბეთი. ევროპის რუკაზე გამოჩნდნენ ახალი სახელმწიფოები: ალბანეთი, უნგრეთი, ავსტრია, ისლანდია, ირლანდია და პოლონეთი. ნორვეგიას გადაეცა შპიცბერგენის არქიპელაგი.

 ბულგარეთმა დაკარგა დასავლეთ თრაკია, რომელიც საბერძნეთს გადაეცა, ამით დაკარგა ეგეოსის ზღვაზე გასასვლელი.

დაიშალა ოსმალეთის იმპერია, მის ადგილზე წარმოიშვა თურქეთის რეპუბლიკა.

1917 წელს რუსეთში დაემხო მონარქია და კომუნისტური მმართველობა დამყარდა.

1922 წელს შეიქმნა საბჭოთა კავშირი, სადაც 15 სახელმწიფო შედიოდა (რუსეთი, ლიტვა, ლატვია,

ესტონეთი, ბელორუსი, უკრაინა, მოლდოვა, საქართველო, სომხეთი, აზერბაიჯანი, თურქმენეთი,

ყაზახეთი, უზბეკეთი, ტაჯიკეთი, ყირგიზეთი ).

1918 – 1921 წლებში დამოუკუდებლობელი სახელმწიფოები იყვნენ    საქართველო, სომხეთი და აზერბაიჯანი.

1922 წელს დამოუკიდებლობა გამოაცხადა ეგვიპტემ , 1934 წელს ერაყმა,        შეიქმნა საუდის არაბეთი.

 მეორე მსოფლიო ომის დაიწყო 1939 წელს გერმანიის პოლონეთზე თავდასხმისთ, ორი წლის შემდეგ გერმანია თავს დაესხა საბჭოთა კავშირს. საომარ მოქმედებებში ჩართული იყო 72 ქვეყანა, მეორე მსოფლიო ომი 1945 წელს დასრულდა სსრკ- აშშ-ინგლისის კოალიციის გამარჯვებით. ომის შემდეგ შეიცვალა მსოფლიო პოლიტიკური რუკა:

  • გერმანიის ტერიტორია მნიშვნელოვნად შემცირდა აღმოსავლეთ პრუსიის დიდი ნაწილი, ქალაქ კენიგსბერგთან ერთად გადაეცა საბჭოთა კავშირს, დღეს რუსეთის ანკლავია (სახელმწიფო ტერიტორიის ნაწილი, რომელიც მოწყვეტილია ძირითად ტერიტორიას და ყველა

 მხრიდან შემოსაზღვრულია სხვადასხვა სახელმწიფოებით) კალინინგრადი.

  • გერმანიის ტერიტორია გაიყო 4 საოკუპაციო ზონად, 1949 წელს აღმოსავლეთ

 გერმანიაში შეიქმნა გერმანიის დემოკრატიული რეპუბლიკა (გდრ) კომუნისტური რეჟიმით

 დასავლეთში კი გერმანიის ფედერაციული რეპუბლიკა (გფრ), ბერლინში აღიმართა კედელი.

  • საბჭოთა კავშირს გადაეცა იაპონიის კუნძულები: სახალინი და კურილიის კ.ბი.
  • 1948 წელს კორეის ნახევარკუნძულზე. 38 გრადუსიან პარალელზე გაიყო კორეა,

 ჩრდილოეთში დამყარდა კომუნიზმი, სამხრეთს აშშ აკონტროლებდა.

ბრიტანეთის კოლონია ინდოეთი, დამოუკიდებელი გახდა, გაიყო ორ სახელმწიფოდ, ინდოეთად და პაკისტანად.

  • 1948 წელს შეიქმნა ისრაელი, რაც დღემდე რეგიონში კონფლიქტის მიზეზია.
  • არაბეთის ნახევარკუნძულზე შეიქმნა იემენი, ომანი, ქუვეითი, კატარი, ბაჰრეინი, ხელშეკრულებითი ომანი (დღეს არაბეთის გაერთიანებული საამიროები)
  • 1960 – იან წლებში იწყება აფრიკის დეკოლონიზაცია. 1950 წელს დამოუკიდებელი იყო კონტინენტის 4 ქვეყანა: ეგვიპტე, ეთიოპია, ლიბერია, სამხრეთ აფრიკის კავშირი (დიდი ბრიტანეთის დომინიონი). 1960 წელს აფრიკის წელს უწოდებენ, რადგან აფრიკის 17-მა სახელმწიფომ მოიპოვა დამოუკიდებლობა, უმრავლესობა საფრანგეთის კოლონია იყო

ყველაზე გვიან დეკოლონიზაცია ოკეანეთის ქვეყნებს შეეხო.

სოციალისტური სისტემა, ცივი ომი, ორად გაყოფილი მსოფლიო

მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ მსოფლიო ორ ბანაკად გაიყო, დასავლეთით კაპიტალისტური და აღმოსავლეთით სოციალისტური. ეს დაპირისპირება ცივი ომის სახელით არის ცნობილი. სოციალისტურ ბანაკში შედიოდნენ: საბჭოთა კავშირი , პოლონეთი, უნგრეთი,

რუმინეთი, ჩეხოსლოვაკია, ბულგარეთი, იუგოსლავია და ალბანეთი.

„ცივი ომის„ დასასრულად მიჩნეულია ბერლინის კედლის დანგრევა 1989 წელს. 1990 წელს გაერთიანდა გაყოფილი გერმანია. 1991 წელს დამოუკიდებლობა მიიღო ლიტვა, ლატვია, ესტონეთმა. 1991 წლის 21 დეკემბერს საბჭოთა კავშირი დაიშალა.1992 წელს დაიშალა

 იუგოსლავია, 1993 წელს გაიყო ჩეხოსლოვაკია. 2006 წელს ჩერნოგორია (მონტენეგრო)         გამოეყო

 სერბეთს. 2011 წელს სუდანი გაიყო ორ ნაწილად (სამხრეთი და ჩრდილოეთი).

დიდი ქვეყნები ფართობის მიხედვით:

ქვეყანატერიტორიის ფართბი(მლნ კმ²)
1. რუსეთი17
2. კანადა9.9
3. ჩინეთი9.5
3. აშშ9.5
4. ბრაზილია8.5
5. ავსტრალია7.6
6. ინდოეთი3.2
7. არგენტინა2.7
8. ყაზახეთი2.7
9. ალჟირი2.3
10. კონგოს დემოკრატიული რესპიბლიკა2.3

პატარა ქვეყნები ფართობის მიხედვით:

ქვეყანაფართობი(კმ²)
1. ვატიკანი0.44
2. მონაკო1.95
3. ნაურუ21
4. ტუვალუ26
5. სან მარინო61.2
6. ლიხტენშტეინი160
7. მარშალის კუნძულები181
8. სენტ კიტსი და ნევისი261
9. მალდივის კუნძულები300
10. მალტა316

დიდი ქვეყნები მოსახლეობის მიხედვით:

ქვეყანამოსახლეობის რაოდენობა
მსოფლიო7 550 262 101
1. ჩინეთი1 409 517 397
2. ინდოეთი1 339 180 127
3. აშშ324 459 463
4. ინდონეზია263 991 379
5. ბრაზილია209 288 278
6. პაკისტანი197 015 955
7. ნიგერია190 886 311
8. ბანგლადეში164 669 751
9. რუსეთი143 989 754
10. მექსიკა129 163 276

პატარა ქვეყნები მოსახლეობის მიხედვით:

ქვეყანამოსახლეობის რაოდენობა
1. ვატიკანი792
2. ტოკელაუ1 300
3. ნიუე1 618
4. ფოლკლენდის კუნძულები2 910
5. წმ. ელენეს კუნძულები4 049
6. მონსერატი5 177
7. სენტ პიერი და მიკელონი6 320
8. ტუვალუ11 192
9. ნაურუ11 359
10. უალისი და ფუტუნა11 773

მაღალი სიმჭიდროვე:

ქვეყნები სიმჭიდროვის მიხედვით
1. მაკაუ (ჩინეთი)
2. მონაკო
3. სინგაპური
4. ჰონგ კონგი (ჩინეთი)
5. გიბრალტარი (გაერთიანებული სამეფო)
6. ბაჰრეინი
7. ვატიკანი
8. მალტა
9. ბერმუდი (გაერთიანებული სამეფო)
10. სინტ–მარტენი (ნიდერლანდი)
11. მალდივი
12. ბანგლადეში

დაბალი სიმჭიდროვე:

ნაკლები სიმჭიდროვის ქვეყნები…
1. ავსტრალია
2. კანადა
3. ყაზახეთი
4. რუსეთი
5. ბოლივია
6. ჩადი
7. მალი
8. საუდის არაბეთი
9. არგენტინა
10. პაპუა ახალი გვინეა

ტერიტორიული მოწყობის მიხედვით ფედერაციული სახელმწიფოები:

ფედერალური სახემწიფოებიადმინისტრაციული ერთეულები
1. არგენტინა23 პროვინცია და 1 დედაქალაქი
2. ავსტრალია6 შტატი და 3 ტერიტორია
3. ავსტრია9 შტატი
4. ბელგია3 რეგიონი და 3 ენობრივი თემი
5. ბოსნია–ჰერცოგოვინა2 ერთეული და 1 რეგიონი
6. ბრაზილია26 შტატი და 1 ფედერალური ოლქი
7. კანადა10 პროვინცია და 3 ტერიტორია
8. კომორის კუნძულები3 ერთეული
9. ეთიოპია9 რეგიონი და 2 ქალაქი
10. გერმანია16 მიწა
11. ინდოეთი29 შტატი და 7 გერთიანებული ტერიტორია
12. ერაყი18 გუბერნია და 1 რეგიონი (ქურდისტანი)
13. მალაიზია13 შტატი და 3 ფედერალური ტერიტორია
14. მექსიკა31 შტატი და 1 დედაქალაქი
15. მიკრონეზია4 ერთეული
16. ნეპალი7 პროვინცია
17. ნიგერია36 შტატი და 1 დედაქალაქი
18. პაკისტანი4 პროვინცია, 2 ავტონომიური რესპუბლიკადა 2 ტერიტორია
19. რუსეთი26 ოლქი, 22 რესპუბლიკა, 9 მხარე, 4 ავტონომიური ოკრუგი, 3 ფედერალური ქალაქი, 1 ავტონომიური ოლქი
20. სენტ კიტსი და ნევისი2 ერთეული
21. სამხრეთ სუდანი10 შტატი
22. სუდანი17 შტატი
23. შვეიცარია26 კანტონა
24. გაერთიანებული არაბული საამიროები7 ემირატი ( საამირო)
25. აშშ50 შატატი, 1 ოლქი (კოლუმბიის ოლქი – ვაშინგტონი)
26. ვენესუელა23 შტატი, 1 დედაქალაქი, ფედერალური სამფლობელოები

კომენტარის დატოვება

თქვენი ელფოსტის მისამართი გამოქვეყნებული არ იყო. აუცილებელი ველები მონიშნულია *